Της Σταύρης Τσαγγαρίδου

n

n

Κατά το Δαρβίνο, τα συναισθήματα έχουν τις εξής δύο εξελικτικές λειτουργίες:

n

Αρχικά, επικοινωνία με άλλους οργανισμούς του είδους κι έπειτα επιβίωση.

n

Αναμφίβολα, αποδίδεται μεγάλη σημασία στα συναισθήματα για την επιβίωση, καθώς

n

αποτελούν θεμέλια για τη στάση του ανθρώπου και τις αξίες του για τη ζωή. Το βιβλίο

n

της Μπετίνας Ντάβου «Η παιδική ηλικία και τα Μαζικά Μέσα Επικοινωνίας»

n

επικεντρώνεται στη διαχείριση του συναισθήματος και στη στάση ζωής που

n

καλλιεργείται. Αυτό και μόνο, κίνησε και τη δική μας περιέργεια για μελέτη του!

n

Ο φόβος, ειδικότερα, θεωρείται θεμελιώδης αξία για την επιβίωση, αφού μέσω του

n

φόβου αναπτύσσεται η αίσθηση του κινδύνου και καλλιεργούνται διάφοροι τρόποι

n

αυτοπροστασίας. Συγκεκριμένα, σε παιδιά κι εφήβους ο φόβος ισχυροποιεί την αίσθηση

n

της δύναμης του εαυτού, αλλά και του ελέγχου του περιβάλλοντος. Παράδειγμα

n

αποτελούν η χρήση του φόβου στις διάφορες φοβικές ιστορίες, στα διάφορα άγρια

n

παιχνίδια και στις ταινίες τρόμου.

n

Δεν είναι, εξάλλου, όλα τα αναγνώσματα ή οπτικά ερεθίσματα απορριπτέα, αλλά

n

υπάρχουν και αξιοποιήσιμα για τις ψυχικές ανάγκες του κοινού κάθε ηλικίας.

n

Επιβάλλεται, λοιπόν, να αξιολογούνται προσεκτικά οι λόγοι κατασκευής του τρόμου.

n

Άλλοτε όμως κατασκευάζεται με βάση τα κριτήρια της αγοράς και δεν οδηγεί σε λύσεις.

n

Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ο έφηβος θεωρείται «πελάτης» που αναζητά νέα προϊόντα

n

που θα τον οδηγήσουν στη συναισθηματική του ισορροπία. Άλλοτε, πάλι, ο

n

κατασκευασμένος τρόμος παραμένει ακαθόριστος, υπερφυσικός κι ανεξέλεγκτος. Έτσι,

n

είναι μη αντιμετωπίσιμος και δημιουργεί συναισθήματα αδυναμίας και ανικανότητας.

n

Ο Bruno Bettelheim τόνισε, μάλιστα, ότι ο μύθος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην

n

ανάπτυξη των παιδιών, εφόσον τα βοηθά να κατανοήσουν τον κόσμο, να διαχειριστούν

n

τους φόβους και τις ανησυχίες τους, ενώ τους προβάλλει τους κινδύνους που ίσως

n

συναντήσουν στη ζωή τους, αλλά και τους τρόπους αντιμετώπισής τους.

n

Η αναζήτηση του φόβου από τα παιδιά γίνεται ειδικά σε «ευαίσθητη» ώρα, όπως για

n

παράδειγμα την ώρα του ύπνου. Μέσω των τρομακτικών παραμυθιών, ο φόβος δρα με

n

συγκεκριμένο τρόπο, εντείνοντάς τον περισσότερο. Επιπλέον, τα παιδιά αντιμετωπίζουν

n

και το φόβο του σκοτεινού δωματίου, όπως και το φόβο της μοναξιάς σ’ αυτό. Έτσι,

n

μέσω των παραμυθιών εντείνεται μεν περισσότερο η ανησυχία, αλλά τα παιδιά

n

εκτονώνουν το φόβο τους, ανακουφίζονται και κοιμούνται με περισσότερη ευκολία.

n

Έπειτα, με το ξεκίνημα της εφηβείας το «σκηνικό» γύρω από το φόβο αλλάζει. Ο

n

έφηβος, πλέον, αποκτά τις δυνατότητες τόσο της συμβολικής σκέψης, όσο και των

n

σωματικών διεγέρσεων. Ως αποτέλεσμα αυτού, ο έφηβος ταυτίζεται κιόλας με τους

n

ήρωες που εκτίθενται σε κινδύνους.

n

Τα βιβλία, αλλά και οι σειρές με τις ανολοκλήρωτες ιστορίες και τις λύσεις αυτών, με

n

αναζήτησή τους στα επόμενα βιβλία ή στη σειρά της ιστορίας καλύπτουν και τις ανάγκες

n

«ζήτησης» και «προσφοράς», άλλα δίνουν και τη δυνατότητα ταύτισης των νέων με

n

τους ευάλωτους συνήθως ήρωες. Λόγου χάρη η σειρά «Alien», όπως και η σειρά για

n

παιδιά κι εφήβους «Ανατριχίλες», αλλά και το βιβλίο «Στοιχειωμένη Μάσκα Νο.2» ή κι

n

άλλα, όπου οι έφηβοι αναζητούν βοήθεια. Έτσι δημιουργούνται κι έντονα συναισθήματα,

n

όπως αυτά της ψυχολογικής αναστάτωσης ή οι ενοχές, ενώ τα παιδιά γενικά βρίσκονται

n

σε ήδη κρίσιμες ηλικίες, την παιδική και την εφηβική.

n

n

Οι έντονες, λοιπόν, αφηγήσεις έχουν ψυχολογική αξία και κρατούν το κοινό σε

n

επαφή με τα έντονα συναισθήματα που προκαλούνται. Σε περιπτώσεις, δε, που αυτά

n

δεν μπορούν να εξωτερικευθούν, τότε παγιδεύεται κι έτσι του δημιουργούνται

n

συναισθηματικά κενά. Όσο για την ανεκπλήρωτη επιθυμία του να γνωρίσει τη συνέχεια

n

της ιστορίας κι έτσι να αποκτήσει τον έλεγχο της συναισθηματικής του κατάστασης, την

n

αναζητά και πάλι στα επόμενα βιβλία ή στα επόμενα επεισόδια της σειράς.

n

Μέσω του παιχνιδιού, επίσης, τα παιδιά μπορούν να διαχειριστούν το φόβο, εφόσον

n

γνωρίζει και τη ζωή. Τα παιδιά παίζοντας βρίσκονται σε δράση, συγκρίνουν τον

n

εσωτερικό τους κόσμο με την αληθινή, εξωτερική πραγματικότητα, αφού υποδύονται

n

ρόλους, πειραματίζονται με την πραγματικότητα και προσπαθούν να την ελέγξουν. Συν

n

τοις άλλοις, νιώθουν και το αίσθημα της ασφάλειας, γιατί μέσω του παιχνιδιού απλά

n

πειραματίζονται και μπορούν να ζητήσουν βοήθεια κάθε στιγμή.

n

Συνεπώς, η εξέλιξη του παιχνιδιού στην ασφαλή, ενδιάμεση περιοχή μεταξύ

n

φαντασίας και πραγματικότητας βοηθά στο να ανακαλύψει το παιδί τον κόσμο, αλλά και

n

τον ίδιο του τον εαυτό. Προσοχή, όμως! Για να επιτευχθεί η πιο πάνω επιτυχής πορεία

n

του παιχνιδιού, πρέπει αυτό να εξελίσσεται σε συνθήκες εμπιστοσύνης και δημιουργικής

n

δραστηριότητας. Μάλιστα, και ο ίδιος ο Winnicott τονίζει ότι το παιχνίδι θεωρείται

n

βασικό, ωφέλιμο και ικανοποιητικό, ακόμη κι όταν οδηγεί σε καταστάσεις άγχους,

n

εφόσον το παιδί ωθείται σε συναισθηματική κορύφωση, έστω και βίαιης. Άρα κρίνεται κι

n

απαραίτητη η εκτόνωση μέσω του παιχνιδιού, διότι εκτονώνονται οι διεγέρσεις που

n

νιώθει λόγω ηλικίας στο παιχνίδι και όχι σε λάθος καταστάσεις και δραστηριότητες.

n

Παράλληλα, υπάρχουν σύγχρονα παιχνίδια που αναπτύσσουν τις δυνατότητες

n

στρατηγικής, διαθέτουν υλικό πλούσιο για συναισθηματική επένδυση, καθώς και άλλα

n

που καλλιεργούν τον αυτοσχεδιασμό και το διάλογο. Γενικότερα, τα παιχνίδια διαθέτουν

n

δυνατότητες κοινωνικοποίησης και αλληλεπίδρασης.

n

Εντούτοις, υπάρχει και η αρνητική πλευρά της αγοράς μιας σειράς παιχνιδιών,

n

εφόσον καλλιεργούνται παιδιά καταναλωτές, της ανοησίας και του άχρηστου.

n

Ταυτόχρονα, τα παιδιά ωθούνται προς την ανάπτυξη μιας βίαιης συμπεριφοράς και της

n

απαισιοδοξίας προς κάθε αλλαγή.

n

Δεν μπορούμε, όμως, να αγνοήσουμε, κατά τη συγγραφέα, το ότι ο φόβος δεν

n

πρέπει να απουσιάζει από τις παιδικές κι εφηβικές αφηγήσεις, γιατί δεν πρέπει να

n

αποκρύπτεται η αληθινή πραγματικότητα. Αποδεικνύεται, κατά συνέπεια, ότι ο φόβος

n

και η επιθετικότητα έχουν δύο πλευρές: Η πρώτη οδηγεί το παιδί στη ματαίωση και στην

n

αυτοπαγίδευση, ενώ η δεύτερη μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά. Σήμερα, κατά κακή

n

μας τύχη, είναι έντονη η αρνητική πλευρά των παιχνιδιών και των παιδικών

n

αναγνωσμάτων, η οποία δημιουργεί μια καταλυτική κι αρνητική σχέση μεταξύ εξουσίας

n

και φόβου.

n

Για τη λύση και την ανατροπή αυτής της κατάστασης προτείνονται δύο λύσεις, που

n

θεωρούνται κιόλας εφικτές. Η μία σχετίζεται με τη μάχη και η άλλη με την «επίθεση» για

n

την αντιμετώπιση του προβλήματος. Δυστυχώς, μέσω της δεύτερης επιλογής και

n

στάσης ζωής καλλιεργείται η «αγοραία κουλτούρα της εύκολης και γρήγορης

n

εναλλαγής» ή πιο απλά η παραίτηση και η απόδραση από ένα πρόβλημα και όχι η

n

αντιμετώπισή του!

n

Αν επιθυμείτε βοήθεια ή οποιαδήποτε διευκρίνιση για διάφορα θέματα και τα σχετικά

n

βίντεο γι’ αυτά, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Klaketacy Productions ή επικοινωνήστε

n

μαζί μας μέσω του info@klaketacy.mystagingwebsite.designxdigital.com ή μέσω του τηλεφώνου +35799408761.

n

n

n

n